Filosofisch onderzoek

Filosofisch onderzoek

Gaat je vraag over hoe een bepaald abstract begrip (liefde, conflict, verdriet, schoonheid, slechtheid) kan worden gedefinieerd of hoe men over dat soort begrippen denkt of heeft gedacht in andere culturen? Of gaat je vraag over hoe we eigenlijk tot kennis komen en of er wel een waarheid bestaat?

 

De Filosofie biedt je een methodologie om scherp te redeneren, om argumenten van drogredenen te onderscheiden, om te luisteren en te interpreteren en om argumenten tegen elkaar af te wegen. Filosofen zijn in staat complexe of zelfs schijnbaar onoplosbare vragen over wie we zijn en wat we zien, weten en vinden terug te brengen naar de kern. Net als bij andere wetenschappen is het ook belangrijk om in je eigen analyse van een bepaald probleem gebruik te maken van wat andere filosofen al hebben gezegd. Daarbij moet je natuurlijk een selectie maken uit de beschikbare literatuur. Een docent Filosofie kan je helpen bij het vinden van geschikte startpunten. En je kunt kijken op de website www.filosofie.nl of in de bibliotheek. Ook in kranten (bijvoorbeeld www.trouw.nl of www.nrc.nl en dan zoeken op ‘filosofie’) publiceren filosofen regelmatig over actuele onderwerpen.

 

Wat heb je nodig?

Voor een onderzoek op het gebied van de filosofie heb je drie dingen nodig: een onderzoeksvraag, argumenten en een overtuigend betoog. Je onderzoeksvraag kan betrekking hebben op bijvoorbeeld ethiek (de leer van goed en kwaad), esthetiek (de leer van schoonheid) of kennisleer, rechtsfilosofie, taalfilosofie, maar er zijn veel meer deelgebieden aan te wijzen. Voor een overzicht kun je terecht bij de website van de Onderzoeksschool voor Wijsbegeerte. Misschien blijkt je aanvankelijke onderzoeksvraag te groot of juist te beperkt tijdens je onderzoek. Wees dan niet bang de vraag in tweede instantie aan te passen. Het is belangrijk dat je uiteindelijk in je PWS een antwoord formuleert op precies de onderzoeksvraag die je in het begin van je PWS stelt en het kan zijn dat die vraag tijdens het onderzoeksproces is veranderd; maak een verschil tussen het PWS-logboek, waarin je dat soort aanpassingen beschrijft en het PWS zelf, waarin je een helder betoog presenteert voor de lezers.

Zoek uit in welk van de deelgebieden van de filosofie jouw vraag zich bevindt. Als je nog geen vraag hebt, maar wel weet dat je iets wil onderzoeken op een bepaald deelgebied, dan kun je inspiratie opdoen via de eerdergenoemde websites. Het is belangrijk dat je de vraag echt zelf heel belangrijk vindt om in een later stadium kritisch te kunnen blijven op alle mogelijke antwoorden van anderen.

 

Voor het vinden van argumenten zijn er verschillende routes: je kunt bij jezelf nagaan wat je allemaal aan argumenten kunt bedenken, je kunt andere mensen ondervragen over hun ideeën of historische bronnen bestuderen en je kunt terecht bij eerder filosofisch werk over het onderwerp. Leg altijd goed vast hoe je aan je argumenten bent gekomen. Als je ze uit de filosofische literatuur hebt, dan verwijs je naar de denker die het argument als eerste naar voren heeft gebracht (bij voorkeur nadat je de originele tekst van die filosoof hebt gelezen) en eventueel ook naar de invloed van het argument op latere filosofen: wie hebben het overgenomen of juist ontkracht? Bij een historisch-filosofisch onderzoek, is het van belang dat je de bronnen die je gebruikt ook in hun historische context kunt plaatsen. Als je argumenten uit interviews haalt, dan is het belangrijk dat je aangeeft wie je hebt geïnterviewd en waarom je precies die persoon of personen hebt uitgekozen. Geef ook precies altijd aan hoe de opzet van het interview (of de enquête) was. En vergeet niet om bij een interview zo goed mogelijk door te vragen naar achterliggende ideeën of mogelijke vooroordelen die je kunnen helpen om bepaalde argumenten beter te kunnen begrijpen.

Voor een wetenschappelijke benadering is het in elk geval belangrijk dat je kennis hebt van eerdere gezaghebbende standpunten en argumenten en dat je daar goed naar kan verwijzen. Welke route voor het vinden van argumenten je ook bewandelt, deze fase wordt gevolgd door een fase waarin je de argumenten ordent en weegt: welke argumenten wegen het zwaarst en waarom? Welke argumenten zijn gebaseerd op vooroordelen en zo ja, welke?

 

Methodologie

Na het ordenen van de argumenten is het tijd voor je eigen argumentatie, waarin je bespreekt welke tegenargumenten je afwijst en waarom, maar ook welke argumenten je gebruikt om tot een conclusie te komen en waarom. Argumenteren is een kunst die al sinds de Griekse Oudheid op scholen werd onderwezen. Het is verstandig je hierin te verdiepen en in elk geval te weten welke drogredenen je moet herkennen. Je kunt op youtube filmpjes vinden over argumentatieleer en drogredenen door bijvoorbeeld Arjen Lubach of het Nederlands Debat Instituut en in bibliotheken kun je zoeken bij boeken over Argumentatieleer, Filosofisch redeneren of Retorica.

 

De presentatie van een filosofisch onderzoek kan vele vormen aannemen, maar de kern is altijd een oprechte poging om te begrijpen hoe een levensbepalend thema kan worden begrepen of hoe dat in een andere cultuur of tijd werd begrepen. Onderdeel van de poging is ook altijd een scherpe argumentatie en heldere definities. Als je de onderzoeksvraag zelf ook echt interessant vindt, zal je PWS hopelijk leiden tot meer dan alleen een mooi werkstuk; het zal je belangrijke inzichten opleveren die ook relevant blijven na je middelbare schooltijd!